Oost vs. West: Koude Oorlog 2.0?

Weinigen hadden in november 2013 kunnen bevroeden dat de in eerste instantie vreedzame demonstraties op het Maidanplein in Kiev uit zouden monden in een burgeroorlog die de gehele regionale stabiliteit zou bedreigen. Een oorlog die de verhoudingen tussen het Westen en Rusland dusdanig op scherp zou zetten dat er voor het eerst sinds lange tijd weer sprake is van een Mexican standoff tussen de traditionele vijanden Amerika en Rusland.

 De revolutie die voortvloeide uit de demonstraties kostte de Oekraïense president en marionet van Rusland de kop. De hele wereld schrok van de beelden van demonstranten die neergemaaid werden door de pro-Russische Berkut en President Viktor Yanukovych moest onder grote druk van de internationale gemeenschap en na hevig verzet zijn biezen pakken en uitwijken naar Rusland, alwaar hij sindsdien in ballingschap woont. Velen, waaronder ook ikzelf, dachten dat het daarbij afgelopen zou zijn. Zoals menig Westerling dweep ook ik met de ideologie van John Locke. Burgers hebben het recht om regeringen af te zetten als zij de rechten van het volk ontnemen en besmeuren. Onder andere de Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring is hierop gebaseerd. Ook onze eigen Nederlandse vrijheid is gebaseerd op een dergelijk idee, al werd dat idee eeuwen voor Locke uitgedacht door onze eigen François Vranck.

Echter bleek al snel dat Westerse filosofische opvattingen niet van toepassing zijn op het ‘Oosten’. Rusland verzette zich hevig tegen de prowesterse Oekraïense regering en annexeerde de Krim, stationeerde troepen in Oost-Oekraïne en wakkerde het vuurtje zodanig aan dat het een volledige burgeroorlog werd, met duizenden doden tot gevolg. En niemand behalve Poetin zal en kan nog ontkennen dat er daadwerkelijk Russische troepen aanwezig zijn in het oosten van Oekraïne en dat Moskou dus de soevereiniteit van het land schendt. De vraag is inmiddels niet meer óf er Russische troepen zijn, maar hoeveel.

Maar ondanks dat wij Rusland en Vladimir Poetin als de grote agressors van dit conflict zien heeft de regering in Moskou natuurlijk wel een politiek punt, zoals vorige week één van mijn politiek idolen Frits Bolkestein ook al beschreef. De manier waarop de NAVO en de Europese Unie expansiepolitiek bedrijven is relatief discutabel te noemen, om het even heel zwakjes en politiek-correct uit te drukken. Want eigenlijk kan je het namelijk wel gewoon grofweg uitdrukken als in de Russische voortuin schijten. De toetreding van de Baltische staten tot beide samenwerkingsverbanden was al een flinke vertrouwensbreuk tussen Washington/Brussel en Moskou, het openlijk steunen van Oekraïne en het voorhouden van mogelijke EU/NAVO-lidmaatschappen is tot daar aan toe. Geen enkel Westers land zit daadwerkelijk te wachten op het door en door corrupte Oekraïne, dat ook nog eens geteisterd wordt door een economische crisis die haar weerga niet kent. Enkel en alleen door middel van Europees geld en ‘leningen’ kan de Oekraïense regering nog enigszins ademen, al is het met moeite.

Alhoewel Rusland nooit het recht heeft en zal hebben om de soevereiniteit en de territoriale integriteit van een soevereine natie te schenden zit dus ook het Westen fout. Het vertrouwen wat toch al broos was is nu geheel weg. Het Westen heeft haar invloedssfeer de afgelopen decennia uitgebreid tot aan de landsgrenzen van Rusland. Inmiddels ziet Rusland zich omringt door NAVO-bases, niet alleen in Europa maar ook in Azië. Een opname van Oekraïne in de NAVO, danwel Europese Unie, betekent voor Rusland een grote dreiging. Waar Oekraïne immers een soort buffer vormde tussen het Westen en Rusland ziet Moskou dan de ‘legers van de NAVO’ in nog grotere getalen tot aan haar landsgrenzen, enkel Wit-Rusland overlatend als buffer tussen Oost en West.

Uitbreiding van de NAVO in de afgelopen decennia..
Uitbreiding van de NAVO in de afgelopen decennia..

Terwijl de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Franse president François Hollande in Moskou waren om ‘vredesbesprekingen’ te houden met Poetin kwam Washington met het bericht dat indien er geen oplossing gevonden kon worden Amerika Oekraïne zal steunen met wapens en dergelijken. Een bericht dat vandaag (zaterdag) nog eens bevestigd werd door de Amerikaanse NAVO-generaal Breedlove. De besprekingen in Moskou liepen helaas op niets uit, al spreken de wereldleiders zondag weer met elkaar. Duidelijk lijkt dat Merkel gelijk had met haar opmerking dat dit één van de laatste kansen is om een ‘totale oorlog’ op Europese bodem te voorkomen. Levering van militair materieel zal door Moskou –terecht!- opgevat worden als een indirecte oorlogsverklaring. Poetin heeft in Georgië en op de Krim bewezen dat hij niet bang is voor militair ingrijpen en speelt een soort blufpoker waarin het rationele Westen niet meekan. Een soort blufpoker die in NAVO-lidstaten Polen, Letland, Estland en Litouwen –terecht!- met de nodige angsten en wantrouwen bekeken zal worden.

Voor de Europese stabiliteit en om een regionale Oost-Europese oorlog te voorkomen is het dus te hopen dat Merkel, Hollande en Poetin onderling elkaar vinden. Een kans die aanwezig is, maar zeker afhangt van de houding van Amerika en de Russische eisen. Daarnaast is het nog maar de vraag of de pro-Russische separatisten en Oekraïne zich aan een eventueel akkoord houden. Het Minsk-akkoord werd immers ook al vrij vlot in de prullenbak gesodemieterd. En inmiddels vrees ik dat er aan beide kanten zoveel mensenlevens verspild zijn dat er geen weg meer terug is. En voor we het weten, beseffen of zelfs maar willen, zijn we dan toch echt in een hernieuwde Koude Oorlog aanbeland.

Gepubliceerd op De Dagelijkse Standaard.